2 lutego 2012 o godz. 14:20

Book is Dead

/wp-content/uploads/2012/02/literadar-15-small

Ukazał się 15. numer BiblioNETkowego magazynu o książkach "Literadar", a w nim m.in. obszerny wywiad z Łukaszem Gołębiewskim pod tytułem "Book is dead?". W rozmowie znalazło się m.in.  miejsce na podsumowanie sytuacji na polskim rynku książki w 2011 roku, perspektyw dla książki papierowej i elektronicznej oraz twórczości pisarskiej bohatera wywiadu. 

Literadar: Jaki był rok 2011 dla branży wydawniczej?
Łukasz Gołębiewski:
Można powiedzieć, że był najgorszy od czasów zniesienia cenzury i limitów na papier. Jeszcze nigdy nie było tak dużego spadku sprzedaży książek. Wyniósł on, według wstępnych szacunków, co najmniej 8%. Ponadto towarzyszył mu znaczący wzrost cen książek, wynoszący około 12%, a VAT na książki wyniósł 5%, czyli widzimy, że ceny książek wzrosły znacznie powyżej podatku VAT.
L: Jaka jest w takim razie przyczyna dekoniunktury? VAT? Pazerność wydawców?ŁG: Przyczyn tego stanu rzeczy jest kilka i VAT nie jest jedyną, choć przyszedł w najgorszym możliwym momencie – gdy przed książką stają zupełnie nowe wyzwania, choćby digitalizacja, która rewolucjonizuje ten rynek. Badania pokazują, że czytelnictwo od wielu lat spada i wrażliwość inteligencji na wzrost cen książek jest znacząca.
L: Mówi się, że od lat dziewięćdziesiątych wydawcy ubrdali sobie, że cały czas funkcjonują w warunkach kryzysu. ŁG: Lata dziewięćdziesiąte nie były kryzysem dla wydawców, a dla księgarstwa. Pojawiły się alternatywne kanały dystrybucji i sprzedaż książek w tamtym okresie cały czas rosła, tyle że nie poprzez księgarnie. Cały czas obserwowaliśmy wzrost, choć księgarze go nie dostrzegali. Dlatego zawsze byli oni grupą tworzącą ferment, powtarzającą, jak mało się czyta i kupuje książek.
L: Na naszych oczach upadają kolejne wydawnictwa.ŁG: W 2011 roku upadły Wydawnictwa Naukowo-Techniczne i Wiedza Powszechna, obydwa były reliktami poprzedniej epoki, tak jak bliski bankructwa Państwowy Instytut Wydawniczy. Te firmy powinny były być dawno temu sprywatyzowane, zrestrukturyzowane. Prywatne wydawnictwa, choćby niszowe, radzą sobie – fakt, że często z trudnościami, często dzięki pasji ich właścicieli, czasem ze stratą, czasem z minimalnym zyskiem. Patrząc z perspektywy lat na przeobrażenia rynku pamiętajmy, że pojawiły się zachodnie wydawnictwa zajmujące się przygotowywaniem słowników, czy podręczników do nauki języków obcych. Mimo wszystko mamy coraz większy wybór tytułów.
L: W 2011 roku widać było mniej nowych tytułów.ŁG: To prawda, ale pamiętajmy, że rynek książki jest tylko częściowo rynkiem nowości. W dużej mierze to rynek tzw. „evergreenów”, tytułów wielokrotnie wznawianych, pozostających cały czas w ofercie. Tacy autorzy jak Hemingway, Faulkner czy Miłosz zawsze powinni być na półkach księgarskich.   Dodruki sprzed 2011 roku miały stawkę 0%, a nowe wydania 5%. Spowodowało to ogromne zamieszanie. Księgarze nie chcieli brać tych nowych dodruków, gdyż mieszały się rekordy w programach obsługujących sprzedaż, trzeba było przemetkować wszystkie ceny, przeprowadzić remanenty itd. W efekcie sprzedaż do maja 2011 roku funkcjonowała bardzo słabo.
Kolejnym powodem niskiej sprzedaży była decyzja wydawców o zmniejszeniu liczby wydawanych nowości. Wiele książek zaplanowanych na 2011 rok wypadło z oferty i prawdopodobnie ukaże się w tym roku, co daje nadzieję, że 2012 będzie trochę lepszy. W gruncie rzeczy było bardzo niewiele książek, które by się sprzedały w wyraźnie wysokich nakładach.
L: A te, które się sprzedawały, ukazały się pod koniec roku.ŁG: W dużej mierze tak. Jednak nie było takich wydarzeń, czy społecznych debat wokół książki, jak w latach poprzednich. Zwłaszcza dotyczy to beletrystyki, dla której, można powiedzieć, był to rok zupełnie stracony. Nie było żadnych ważnych premier, a te książki, które osiągały najwyższą sprzedaż stanowiły dodruki z lat poprzednich albo książki fantasy, jak George R.R. Martin. Ale nie oszukujmy się, Martin to nie jest literatura, którą by się interesowała krytyka, wokół której byłby jakiś szum w mediach. Ma swoich wiernych odbiorców, ale w wymiarze debaty publicznej o książkach, tego typu literatura nigdy nie funkcjonowała i nie funkcjonuje. Zresztą nawet tego nie potrzebuje.
L: Czyli najbardziej po uszach dostała beletrystyka?ŁG: Między innymi. Również – i to kolejny rok z rzędu – publikacje referencyjne, czyli encyklopedie i słowniki. W świetle badań przeprowadzonych kilka lat temu przez „Nature”, porównujących Wikipedię z Britannicą, która notabene zbankrutowała, w Wikipedii jest o 4% więcej błędów, jednak Wikipedia poprawia je w ciągu miesiąca, a Britannica czeka dwa  lata na nowe wydanie papierowe. Brockhaus, najstarsza po Laroussie encyklopedia europejska, także zbankrutowała w 2010 roku. Podsumowując, rynek encyklopedii i słowników papierowych się w zasadzie skończył
L: Rozumiem, że niedługo na półkach naszych rodaków Kopalińskiego zastąpią wazony?ŁG: Owszem. Mało tego, lada moment znikną także wydania klasyki w formie papierowej. Może kupujemy jeszcze takie pozycje po to, żeby sobie ładnie umeblować regał. Równie dobrze można by tam wstawić atrapy, gdyż do tych książek się nie zagląda.
L: Czytelnictwo przeniesie się do Internetu, w którym treść dość powszechnie jest uważana za darmową?ŁG: Zastanówmy się, za co możemy oczekiwać od czytelnika pieniędzy w Internecie? Tylko za treść, do której obowiązują prawa autorskie. Oczywiście istnieją różne platformy pozwalające pozyskać skany książek w sposób nielegalny. Z mojego punktu widzenia jest to złodziejstwo, a z punktu widzenia kultury szkodnictwo, bo choć dostęp jest szerszy, to kultura nie przetrwa, jeśli twórcy nie będą wynagradzani.
L: A czy nie jest tak, że ci sami ludzie, którzy teraz czytają książki ściągane z sieci, za kilka lat, będąc już wykształciuchami, zaczną je kupować?ŁG: Niezależnie od społecznej roli dostępności do bezpłatnych treści, z biznesowego punktu widzenia nie ma wątpliwości, że nie można rozdawać za darmo czegoś, czego wytworzenie dużo kosztuje, chyba że ma się inne źródła dochodu. Być może za kilka lat dojdzie do sytuacji, w której wszystkie treści będą darmowe, a koszty poniosą na przykład providerzy telefonii komórkowych, którzy wezmą na siebie honoraria autorów książek publikowanych w ten sposób. Nie może to jednak być model finansowy typu Chomikuj.pl.
L: Rozmawiałem z pewnym znanym w branży wydawniczej konsultantem, który stwierdził, że książki w Polsce są za tanie. Co Pan o tym sądzi?ŁG: Znam tę tezę Jacka (Jacek Włodarczyk, właściciel firmy Book Media Research przyp. red.) i się z nią nie zgadzam. Powtarza ją od dwudziestu lat i faktycznie, dwie dekady temu książki były za tanie, ale do dziś zdążyły trzykrotnie zdrożeć i aktualne ceny są porównywalne do tych w innych krajach, odpowiednio do zarobków inteligencji. W Polsce ceny książek pozostają na poziomie dającym wydawcy oraz księgarzowi w miarę godziwy zarobek. Z drugiej strony ogromnie wzrosła podaż taniej książki, co widać na przykładzie ubiegłego roku. Ten trend hamował wydawanie nowych pozycji, gdyż czytelnicy zamiast kupować w drogich księgarniach szli na tanią książkę, gdzie mieli do wyboru 20-30 tysięcy różnych tytułów, w tym bardzo wartościowych, dostępnych już za 10 złotych.
L: Czy uważa Pan, że powinna powstać regulacja zakazująca sprzedaży książek poniżej określonej ceny?ŁG: Pewne regulacje byłyby na miejscu, ustawa o książkach jest nam potrzebna. Jej podstawowym założeniem winno być wprowadzenie obowiązku nadruku ceny na okładce przez wydawcę. Obecnie księgarz może przylepić własną metkę, co prowadzi do dezorientacji wśród klientów, którzy nie są w stanie oszacować wartości danego tytułu. Oczywiście, dalej należałoby pozostawić pole  dla kilkunastoprocentowych promocji i obniżek cen, ale nie mielibyśmy do czynienia z sytuacją, w której książka schodzi za kwotę zbliżającą się do kosztów wydruku.
L: W USA mieli się niesprzedane książki.ŁG: Owszem, ale również tam wydawcy się wściekają na politykę firmy Amazon, sprzedającej książki w zasadzie po kosztach zakupu. U nas podobna sytuacja ma miejsce z bestsellerami, ponieważ sieci supermarketów sprzedają tytuły za połowę ceny księgarnianej. To polityka szczególnie irytująca dla księgarza, który nie może sobie pozwolić na tak wysoki rabat.
L: Jest Pan entuzjastą digitalizacji i ebooków?ŁG: Nie jestem entuzjastą, raczej realistą. Czytam książki na papierze, ale zdaję sobie sprawę, że papier nie ma szans przetrwać również z ekonomicznego punktu widzenia. Można oczywiście mówić o przyjemności korzystania z książki papierowej – zapach farby drukarskiej, szelest kartek, można ją postawić na półce, ale książka cyfrowa daje nam dodatkowe elementy, np. wewnątrztekstowe przeszukiwanie treści i szybkie lokalizowanie cytatów. W czasach przeglądarek internetowych chcemy z takiej funkcji korzystać. Nie wyobrażamy sobie, że mielibyśmy pójść do biblioteki i wertować dzieła w poszukiwaniu jednej frazy.
L: Jednak, o ile wiem, ebooki nie są edytowalne, pozwalając na swobodne manipulowanie tekstem?ŁG: Zgadza się i jest to nieszczęście, niemniej mamy obecnie okres przejściowy. Za kilka lat nikt nie będzie wykorzystywał zabezpieczeń na plikach, zniechęcających do korzystania.
L: Kto jest winien temu, że książki cyfrowe obciążono 23% VAT?ŁG: Winne jest, moim zdaniem, Ministerstwo Finansów. Interpretuje sprzedaż książki drogą elektroniczną jako usługę, stąd stawka 23% VAT. To interpretacja absurdalna, lecz zgodna z przepisami UE. Wydaje mi się, że jeszcze w tym roku się to zmieni, ponieważ ten temat jest szeroko dyskutowany na forum UE. Biorąc pod uwagę, że obecna stawka sprzyja piractwu, nie ma żadnego społecznego, ani fiskalnego interesu w tym, aby podtrzymać obecną stawkę VAT. W ogóle obciążanie podatkiem VAT książek nie ma w skali budżetu żadnego znaczenia, bo pamiętajmy, że wartość rocznej sprzedaży książek jest mniejsza niż roczny obrót pojedynczej spółki PKN Orlen. Książki są bardzo ważne z punktu widzenia nauki, oświaty i kultury, ale z punktu widzenia biznesowego, czy podatkowego stanowią absolutny margines. Nie oszukujmy się, że ta branża odgrywa jakąkolwiek gospodarczą rolę.
L: Kto robi w Polsce biznes na książkach? ŁG: Dwie grupy wydawców. Pierwsza to wydawnictwa specjalizujące się w podręcznikach szkolnych, bo dzieci muszą kupić podręczniki. Druga to wydawcy publikacji fachowych, dostarczających treści na przykład prawnikom – to bardzo wdzięczna grupa, bo cały czas zmieniają się ustawy, trzeba im zapewnić nowe książki i oni te książki kupują.
L: A co z beletrystyką? Czy może Pan wskazać prężnych i dobrze zarabiających wydawców? ŁG: Jeśli chodzi o beletrystykę, to bardzo specyficzny i nieprzewidywalny obszar rynku. Znając populację uczniów można przewidzieć, ile w danym roku sprzeda się podręczników, natomiast trudniej ustalić, ile zejdzie książek Grocholi, nie wspominając już o książce debiutanta, nawet odpowiednio zareklamowanego. Rynek książki właściwie kształtują bestsellery. W latach sprzedaży serii Harry Potter jeden tytuł potrafił dołożyć 25-30 milionów złotych do rynku beletrystyki, który w całości był wart około 300 milionów. Fabrykami bestsellerów są z pewnością: Znak – absolutny lider, Albatros, Wydawnictwo Literackie, Prószyński i Spółka oraz Świat Książki. Oprócz tego Rebis, Zysk i S-ka, Amber, ostatnimi laty Czarna Owca czy W.A.B., w zeszłym roku przejęte przez Empik. Co ciekawe, bardzo mały wydawca może odnieść sukces w gruncie rzeczy nie dysponując ani kapitałem, ani doświadczeniem redaktorskim, ani jakąkolwiek „backlistą” (już wydanymi, funkcjonującymi na rynku tytułami przyp.red.). Przykładem może być wydawnictwo Drzewo Babel. Jego właścicielka, Basia Stępień, pojechała do Paryża. Tam na targach książki poznała Paulo Coelho, zapragnęła wydawać jego książki i dzięki Alchemikowi odniosła wielki sukces. Drugim przykładem jest Świat według Clarksona, bestseller firmy Insignis. Właściwie każdego roku można znaleźć kolejną osobę, która znikąd pojawia się w tej branży i nagle jej się z czymś udaje. Przecież Harry’ego Pottera wydało małe wydawnictwo Media Rodzina, a nie  Znak, czy inna wielka firma. Musierowicz jest w maleńkim wydawnictwie Akapit Press, Chmielewska w wydawnictwie Klin, Sapkowski w wydawnictwie Nova. Często ci autorzy, którzy się znakomicie sprzedają, są związani z bardzo małymi oficynami, budując ich pozycję. Bez nich te firmy praktycznie by nie funkcjonowały. To pokazuje dużą atrakcyjność branży. Jeżeli ma się szczęście, „nos wydawniczy”, nawet bez dużego kapitału można wejść na rynek i odnieść sukces.
L: A tego „nosa” da się nauczyć, czy to jest dar?ŁG: [śmiech] Podręczniki dotyczące rynku wydawniczego twierdzą, że w 80% to dar i oczywiście dużo szczęścia.
L: Wracając do podsumowania roku. Zawierucha wokół Empiku była istotna, czy to raczej rozdmuchana sprawa?ŁG: Empik odgrywa niesłychanie ważną rolę, zwłaszcza jeśli chodzi o sprzedaż literatury pięknej. Dzięki sieci ponad stu księgarń w całej Polsce nie tylko sprzedaje dużą część, bo około 20% wszystkich nakładów, ale jednocześnie kreuje w jakiejś mierze gusta i buduje popularność książek. Tytuły, które się dobrze sprzedają w Empiku, automatycznie zaczynają się dobrze sprzedawać gdzie indziej dlatego, że wszyscy podglądają „Top 10” Empiku. Książki, które znajdują się na ich liście od razu są zamawiane przez hipermarkety, bo kupcy w hipermarketach mają dużo gorsze rozeznanie w rynku książki. Wystarczy jednak, że popatrzą, co schodzi w Empiku i od razu wiedzą, iż prawdopodobnie te książki u nich też będą się dobrze sprzedawać. Dziennikarze też przedrukowują listy bestsellerów Empiku. Jeśli książka dobrze się tam sprzedaje, to w zasadzie sygnał dla czytelników, że warto po tę książkę sięgnąć.
L: A czy są jakieś przeboje, które w Empiku leżą, a gdzie indziej sprzedają się doskonale?ŁG: Jeżeli chodzi o literaturę piękną to w gruncie rzeczy takich nie ma, chyba że Empik pokłóci się z którymś z wydawców i wtedy okresowo dana książka może nie być dostępna. Nie chodzi tylko o fachowość kupców – choć zatrudniani są tam wysokiej klasy specjaliści – wydawcy sami bardzo dbają o to, by ich książki trafiły do Empiku. Wiadomo, jaką sławą cieszy się Empik: firmy, która źle płaci i ma siłę, aby dyktować warunki. Empik zachowuje się tak, jak duże sieci hipermarketów, np. warunkując wystawienie książek na półce od opłacenia drogich reklam w gazetce lub ekspozycji, dyktując wysokość rabatów, czy wymuszając czasową wyłączność na dany tytuł. Taka postawa denerwuje tak wydawców, jak i innych księgarzy, tracących klientów na rzecz Empiku. Mimo tego niezadowolenia z silnej pozycji firmy na rynku nigdy się nie zdarzyło, aby wydawcy solidarnie przeciwko niej wystąpili.
L: W 2011 roku. Empik przejął trzy wydawnictwa: W.A.B., Buchmanna i Wilgę. To ważna zmiana?ŁG: Oczywiście tak, choć bardzo trudno jest teraz oceniać, co z tego dalej wyjdzie. Teoretycznie można patrzeć na to jak na zagrożenie, najbardziej atrakcyjne miejsca sprzedażowe w salonach Empiku być może zajmą książki wydawców należących do firmy. A trzeba pamiętać, że umiejscowienie książki ma znaczenie.

***
L: Dlaczego krytyka nie interesuje się poczytną beletrystyką? ŁG: Krytyka interesuje się książkami z górnej półki, ponieważ krytycy sami są z górnej półki.
L: Ale to krytycy najpierw decydują, które książki trafiają na górną półkę, kierując gusta ambitnych czytelników na określone, niekoniecznie wartościowe tytuły.ŁG: Krytycy na całym świecie zadzierają nosa. Jest pewien gatunek literatury, który – z góry wiadomo – będzie się cieszył ich zainteresowaniem.
L: Dlaczego w takim razie nie ma rozpoznawalnych krytyków interesujących się popularnymi, łatwymi w odbiorze pozycjami i autorami?ŁG: Po pierwsze dlatego, że nie licząc fantastyki, do niedawna nie funkcjonowały media udostępniające łamy krytyce zainteresowanej lżejszą literaturą. Poza tym wykształcenie polonistyczne, pewna kultura związana z edukacją uniwersytecką, ma wpływ na późniejsze gusta krytyków. Natomiast dzisiaj sytuacja jest trochę inna. W porównaniu do głosów samych czytelników krytyka literacka ma bardzo nieduży wpływ na sprzedaż książek. Dużo bardziej liczą się wypowiedzi na Biblionetce, Merlinie, czy stronie Empiku. Może w Polsce zmiana roli krytyki nie jest jeszcze tak odczuwalna, jak na Zachodzie, ale jeśli spojrzymy np. na Amazon.com, posiadający niebywale bogatą bazę recenzji pisanych przez klientów nie będących fachowymi krytykami, zdamy sobie sprawę, że to ich opinie decydują o sprzedaży, a nie to, czy książkę opisano na prestiżowych łamach New York Times Books Review. Zmiany w mediach postawiły nas w punkcie, w którym nikt nie czyta już sążnistych recenzji, czy analiz krytyczno-literackich, sięgając do komentarzy pojawiających się na portalach pokroju Biblionetki.
L: Wspomniał Pan Amazon. Godot jednak nadchodzi?ŁG: Tak naprawdę nie wiadomo. Jeśli Amazon ma wejść na polski rynek, to na pewno nie wejdzie sam, tylko kogoś kupi, np. Merlina, którego nie zdołał kupić Empik, lecz summa summarum niewiele się zmieni. Nie wydaje mi się, żeby Amazon stanowił realne zagrożenie dla już funkcjonujących, silnych sprzedawców. Amazon wchodziłby jako trzeci gracz i trudno by mu było odebrać klientów pozostałym dwóm. A nawet, gdyby odebrał, dla przeciętnego czytelnika nie ma znaczenia, czy książka przychodzi do niego z Merlina, czy z Amazonu – grunt, by przyszła szybko i w dobrym stanie. Nawet walcząc jakością obsługi, Amazon nie przeskoczy Empiku, szczycącego się dużą siecią sprzedaży oraz punktami odbioru we wszystkich większych miastach.
L: Jakie jeszcze wyzwania, poza Amazonem, czekają branżę wydawniczą w 2012?ŁG: Największe wyzwanie to z pewnością digitalizacja i spadek atrakcyjności – zwłaszcza cenowej – książki drukowanej. Jednak, aby e-booki wyparły książkę tradycyjną potrzebne jest tanie, a najlepiej bezpłatne urządzenie do czytania.
L: A który czytnik wygra?ŁG: Moim zdaniem nie wygrają czytniki typu Kindle, ale tablety, a największe szanse ma Apple. Ta firma potrafi produkować fajne gadżety i zdobywać sympatię użytkowników. Moda na urządzenia Apple’a oraz interesujący design mają tutaj decydujące znaczenie, choć nie wiadomo jak będzie po śmierci Steve’a Jobsa.
L: Co z audiobookami?ŁG: Ich popularność wzrosła w ostatnich latach dzięki rozwojowi telefonii komórkowej. Powoduje to, że słuchanie audiobooków stało się niezwykle wygodne. A wracając do czytania na ekranie – urządzenia oferowane obecnie dają duży komfort lektury. Pytanie, czy sprzęt typu i-pad oraz inne tablety będą oferowane przez operatorów sieci komórkowych na warunkach atrakcyjnych abonamentowo dla czytelników. Myślę, że na gwiazdkę 2012 ludzie będą się masowo zaopatrywać w tablety.

***

L: Pisze Pan powieści dla zbuntowanej młodzieży, jednak wydaje się, że ma cokolwiek lekceważący stosunek do swojej twórczości?ŁG: Twórczość literacka cały czas mnie bawi. Przyjemnie jest spędzać kilka tygodni w roku w świecie wyobraźni. Jednak ten stan nie może trwać przez dwanaście miesięcy. Potem muszę zająć się zarabianiem na życie. Nie oznacza oznacza to jednak, że nie traktuję serio moich czytelników. Prowadzę dla nich bloga, widuję na spotkaniach autorskich, odpisuję na wszystkie listy i generalnie staram się pisać książki, które mają szanse ich zainteresować.
L: Gdybyśmy sobie zadali trud zaklasyfikowania gatunkowego pańskich powieści to …ŁG: … pewnie byśmy powiedzieli, że to powieści obyczajowe, z elementami erotyki i punk rockową playlistą w tle.
L: A dla kogo Pan pisze?ŁG: Piszę dla młodych, zbuntowanych ludzi, niezależnie od płci, choć tworząc mam na myśli głównie piękne dziewczyny.[śmiech] W każdym razie na pewno nie dla pań w sanatoriach.
L: Dla punków też? Czytając pańskie książki, odniosłem wrażenie, że raczej ociera się Pan tylko o te klimaty. Jak pracujący w mieście syn, który przyjeżdża na kilka dni do rodziny na wsi. W końcu prowadzi Pan firmę, jest konsultantem, robi biznes. Mało punkowo, w garniturze.ŁG: Może trochę tak jest, choć garnituru w ogóle nie mam. Wydaje mi się, że jeśli człowiek wie, co chce robić w życiu i robi to rzetelnie, może sobie pozwolić nawet na ekstrawagancję określonego stroju, czy konkretnych poglądów. Z drugiej strony, jakkolwiek mało punkowo to zabrzmi, na taki luksus trzeba sobie zapracować. Jeśli mając dziewiętnaście lat zdecydujesz, że masz wszystko gdzieś, świat odpłaci ci tym samym.
L: Rodzice tych dziewczyn [Pana czytelniczek] powinni być Panu wdzięczni? One zamiast giganta, tłamszenia się po pijaku w piwnicy z byle kim, kirania, sznitowania i szlajania po Polsce,  mają erzac w postaci Pana książek.ŁG: Nie jestem pewien. Myślę, że jedno drugiego nie wyklucza. W każdym razie nie mam misji pedagogicznej, nie chcę poprawiać świata, wyznaję zasadę, że każdy odpowiada za własny los i ta wolność robienie głupstw jest wielkim darem jaki nam dał Pan Bóg.
L: Czy ma Pan jeszcze przyjaciół z młodości – punków, czy może wszyscy się stoczyli, a Pan miał po prostu szczęście?ŁG: Jeżdżę na prawie wszystkie większe imprezy punkrockowe w kraju, stąd mam dużo przyjaciół punków, którzy są ode mnie młodsi. Ludzie w moim wieku na pewno rzadziej punkami, po prostu zajęli się czymś innym. Może raz do roku pójdą z sentymentu na koncert Dezertera… Ale na pewno nie jestem jakimś dinozaurem, ostatnio na koncercie grupy TZN Xenna w Warszawie myślę, że średnia wieku była chrystusowa, jakieś 33 lata, pod sceną w pogo pięćdziesięciolatkowie pocili się obok nastolatków. Ja mam lat czterdzieści, mam gdzieś tam poczucie, że przekroczyłem „smugę cienia”, ale nie czuję z tego powodu dyskomfortu.
L: Czy w swoich powieściach, na przykład w Xenna – moja miłość, puszcza Pan oko do czytelnika, sugerując lekki wątek autobiograficzny?ŁG: Faktycznie, moje powieści są pisane w pierwszej osobie, mocno sugerując, że ich bohater to autor, choć niekonieczne tak jest. Akurat Xenna, którą czytelnicy lubią najbardziej, jest już książką dla mnie obcą, w takim sensie, że pisałem ją dawno. Dziś ani bym jej nie popełnił, ani nie ma już we mnie tych emocji, które targają bohaterem powieści – tak naprawdę nawet go nie lubię. Najwyżej ze swoich książek cenię Melanże z żyletką, choć oczywiście szanuję preferencje moich odbiorców. Na każdym z moich spotkań autorskich to właśnie Xenna stanowi większość sprzedanych egzemplarzy. Muszę się z tym pogodzić, bo w końcu to moje dzieło.
L: Jak wyglądają te spotkania autorskie? Kto na nie przychodzi?ŁG: Bardzo różnie, zależy gdzie się odbywają. Lubię spotkania w bibliotekach, bo przychodzą ludzie, którzy naprawdę interesują się literaturą. Nie lubię spotkań w księgarniach czy na targach bo przychodzą głównie przypadkowi łowcy autografów, nie ma bliskiego kontaktu. Ze spotkaniami w klubach, zwykle połączonymi z koncertami jest różnie. Z jednej strony przychodzą ciekawi ludzie i jest pełna sala, z drugiej – jest świadomość, że 80% osób przyszło na koncert i niecierpliwie czeka, kiedy ten facet skończy gadać, a w ekstremalnych sytuacjach słyszę: „kurwa mać, punka grać”. Nie peszy mnie to, bo rozumiem tych ludzi, niemniej, nie sprzyja to rozmowie o książce.
L: Łukasza Gołębiewskiego porównuje się czasem do Charlesa Bukowskiego. Pana to cieszy?ŁG: Z jednej strony tak, gdyż ten pisarz – nie będąc autorem bestsellerów – ma, tak samo jak ja, wierną grupę czytelników. Można nawet powiedzieć, że to ta sama grupa. Jednak nie uważam, żeby Bukowski był mi bliski literacko. Gdybym miał szukać porównań, skłaniałbym się raczej ku Philiphowi Rothowi. Uwielbiam także Nabokova, który mistrzowsko obrazuje świat, choć z nim trudno mi się porównywać. W Bukowskim tak naprawdę brakuje emocji, a moje książki są ich pełne – jakkolwiek to emocje negatywne.
L: Występuje w nich dziwna kontaminacja liryki z obsceną. ŁG: Chyba dlatego, że bardzo lubię kontrasty. Obscenę trochę też. Niedawno skończyłem niezapowiadaną do tej pory książkę Bandyci Rodriguez, która ma się ukazać w roku 2013. Mimo, że znalazło się w niej niewiele scen erotycznych, czy jawnie obscenicznych, sam fakt, że bohaterami uczyniłem bliźnięta – dziewczynę i chłopaka żyjących ze sobą – już jest obsceną trudną do wytrzymania kulturowo. Kazirodztwo to w końcu coś prawie tak nieakceptowanego jak pedofilia.
L:Takie pisarstwo to nisza, czy też mierzy Pan w czytelniczy sukces podlany sosem skandalu?ŁG: Chyba ani jedno, ani drugie. Mam krąg dość wiernych czytelników i właściwie piszę głównie z myślą o nich, choć zdarzają mi się odstępstwa, choćby najnowsza powieść historyczna Krzyk kwezala. Pisarz – może poza najwybitniejszymi – szybko staje się niewolnikiem swoich czytelników, pisze z myślą, żeby ich nie rozczarować. A skandale? Na pewno nie szkodzą w promocji książki, zwracają uwagę mediów, tyle że skandal w żaden sposób nie wyznacza jakości literatury.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pole komenatarz jest wymagane.

Zobacz ostatnie wpisy

23 czerwca 2018 o godz. 22:27

Typy na 24 czerwca

russia-2018

Ależ się będzie działo. O godz. 20. w Kazaniu Polska gra z Kolumbią. Dla obydwu drużyn to mecz ostatniej szansy. Remis nic nie daje. Trzeba wygrać. W pierwszym meczu Polska zaprezentowała się fatalnie, była jednym z najgorszych zespołów pierwszej fazy eliminacji. Milik i Cionek są obiektami niewybrednych żartów w mediach społecznościowych, ale zasłużyli sobie na niechęć kibiców. Milik już w meczach sparingowych pokazywał, że jest bardzo słabym punktem. Cionek również nigdy nie był filarem polskiej obrony. Ale także Kolumbia zagrała słabo swój pierwszy mecz. Kto się już pozbierał po porażce? Kto jest lepiej przygotowany technicznie, kondycyjnie i psychologicznie? Zobaczymy. Stawiam na Polskę ale już bez przekonania, bez wiary w sukces, stawiam na Polskę, bo nie ma sensu inaczej. Stawiam bo MUSIMY wygrać. Wynik? Może 3:2?

23 czerwca 2018 o godz. 22:16

Farciarze

maxresdefault

Być może Niemcy nie mają na te mistrzostwa mocnej drużyny, tak przypuszczam. Zagrali ładny, przegrany mecz, z Meksykiem i mniej ładny mecz ze Szwecją. Mieli przewagę, ale to była przewaga minimalna. Grali pod koniec w dziesiątkę. Można powiedzieć, że to Szwedzi przegrali mecz, a nie, że Niemcy wygrali. Należą się jednak Niemcom dobre słowa. Grali do końca. Nie pozwolili rywalom wykorzystać przewagę. Byli pięknie zorganizowani w środku pola. Poza tym mieli szczęście. Szwedzi są sobie winni, grali z przewagą zawodnika, grali z przewagą bramki, wszystko roztrwonili. Niemcy troszkę wygrali, Szwedzi bardziej przegrali. Nie był to wyśmienity mecz, ale miał swoją dramaturgię.

22 czerwca 2018 o godz. 22:16

Typy na 23 czerwca

russia-2018

O 14. Belgia zagra z Tunezją. Przeciwnik trudniejszy od Panamy, ale faworyt jest oczywisty. Stawiam na 2:0 dla Belgii.

21 czerwca 2018 o godz. 22:34

Typy na 22 czerwca

russia-2018

O 14. drugi mecz Grupy E, Brazylia-Kostaryka. Brazylia po słabym występie przeciwko Szwajcarii ma coś do udowodnienia. Przeciwnika zna dość dobrze. Jeśli nie wygra, to będzie już nie tyle sensacja, co blamaż. Stawiam na 2:0 dla Canarinhos.

21 czerwca 2018 o godz. 22:08

Buce upokorzeni

Argentina-vs-Croatia-Match-23

Chorwacja wspaniała! Argentyna dno! Mecz pasjonujący! Od początku widać było dużą nerwowość obu drużyn. W 29. minucie Perez nie trafił do pustej bramki. Chwilę później okazję zmarnował Mandżukić. Ale tylko pierwsze 45 minut to była gra równorzędnych zespołów. Później grała Chorwacja, a Argentyna pogrążała się w bagnie fauli i chamstwa. Najpierw w 54. minucie kuriozalną bramkę strzelił Rebić, Caballero, bramkarz Argentyny, wybił mu piłkę wprost pod nogi. Chyba to był ostatni mecz w reprezentacji nieudolnego bramkarza, był to jego kolejny błąd. Potem w 81. minucie przepięknego gola zza linii pola karnego strzelił Luka Modrić. A w doliczonym czasie gry dobił i ośmieszył Argentyńczyków Rakitić. Argentyna była bezradna, Argentyna była beznadziejna. Zachowywali się jak buce, wściekłe buce, chamsko faulując i wyładowując złość w agresywny sposób. Dziwne, że sędzia nie pokazał co najmniej dwóch czerwonych kartek za te bydlęce faule. Niech Argentyna wraca do domu, nie ma dla nich miejsca w gronie kulturalnych ludzi. Niech przegrają swój ostatni mecz, niech się nie pokazują na światowych boiskach, dokąd nie nauczą się przegrywać. Argentyna jest drużyną bez klasy, a Chorwaci pięknie pokazali im, gdzie jest miejsce podwórkowych chuliganów.

21 czerwca 2018 o godz. 19:09

Serce to za mało

maxresdefault

Francja wygrała 1:0 z Peru. W pierwszym meczu Francuzi rozczarowali, mimo wygranej, a Peru zachwycało, mimo porażki. Dobra dynamika od początku. Francja ma przewagę, ale Peru potrafi groźnie kontratakować, tak jak w meczu z Danią brakuje im jednak wykończenia akcji. W 33. minucie Guerrero był bliski szczęścia, ale bramkarz Francuzów obronił. Minutę później było 1:0 dla Francji. Młody Kylian Mbappe dobił piłkę, która i tak wpadłaby do siatki, stając się najmłodszym w historii Francji strzelcem bramki na Mistrzostwach Świata. Chłopak ma 19 lat. Gol podziałał na Francuzów niczym Red Bull, dodał im skrzydeł. W drugiej połowie Peruwiańczycy skutecznie wybili Francuzów z rytmu. Kilka niezłych strzałów z dystansu, ale tak naprawdę Francja kontrolowała sytuację na boisku i nie dali zrobić sobie krzywdy. Wygrali drugi mecz niewielkim nakładem sił. Peru włożyło wiele serca i walki w obydwa mecze, ale serce to za mało, zabrakło im rutyny i szczęścia. Ta drużyna ma jednak potencjał. Na razie jednak Francja ma już pewny awans do jednej ósmej finałów, a Peru może pakować walizki. Ostatni mecz, z Kangurami, zagrają już tylko o honor.

21 czerwca 2018 o godz. 16:04

Waleczne Kangury

maxresdefault (7)

Dania rozczarowała, a zaczynało się tak dobrze… Już w 10. minucie Christian Eriksen strzelił przepiękną bramkę, po równie fantastycznym podaniu, mocne uderzenie pod poprzeczkę. Wyglądało na to, że Dania zaczyna rajd ku zwycięstwu. Jednak przewaga Duńczyków trwała jeszcze przez kwadrans. Potem atakowali głównie Australijczycy, a w 39. minucie Jedinak wyrównał po rzucie karnym. W drugiej połowie Australia wciąż przeważała, stwarzali świetne sytuacje, którym brakowało wykończenia. Nie mają rasowego snajpera, gdyby mieli, to Duńczycy mieliby się z pyszna. A tak mogą cieszyć się z remisu i czwartego punktu. Cieszyć, choć byli faworytami, ale zagrali poniżej oczekiwań, a Kangury znów pokazały waleczność. I zachowały szanse na awans. Brawo Kangury!

20 czerwca 2018 o godz. 22:24

Typy na 21 czerwca

russia-2018

O 14. drugi mecz Grupy C, Dania-Australia. Dania wygrała z Peru, ale pokazała się ze słabej strony. Australia przegrała z Francją, choć walczyła dzielnie. To ja tu stawiam na remis 0:0.

20 czerwca 2018 o godz. 22:13

Iran do boju!

b-217

Hiszpania wygrała z Iranem, ale to Iran zachwycił. Do straty bramki mądrze się bronił, a Hiszpanie byli żałośnie powolni, sprawiali wrażenie jakby przede wszystkim nie chcieli się zmęczyć. Dużo fauli, złośliwości, dyskusji z sędzią. Pierwsza połowa była nudna. Druga dla odmiany bardzo emocjonująca. W 54. minucie gola strzelił Diego Costa. Zamieszanie w polu karnym, brzydki gol, ale jest. Osiem minut później wyglądało na to, że Iran wyrównał, już się cieszyli, już całowali ziemię, dziękowali Allachowi, ale nie, gola nie było, spalony. Hiszpania wygrała, ale to Iran pozostawił po sobie dobre wrażenie. Mają jeszcze szansę na awans, „wystarczy”, że wygrają z Portugalią. Tyle jest dziwnych meczów na tych Mistrzostwach, że niczego nie można wykluczyć. Chyba za bardzo się przyzwyczailiśmy uważać, że wygrywają albo Europa, albo Ameryka Południowa. Jeszcze nie teraz, jeszcze nie w Rosji, ale za cztery lata Bliski Wschód może sprawiać więcej niespodzianek.

20 czerwca 2018 o godz. 18:58

Rozczarowanie

maxresdefault (6)

Mecz Urugwaj-Arabia Saudyjska, rozczarowanie. Liczyłem na grad goli, tymczasem po bramce Suareza w 23. minucie, wiele się tu już nie działo. Urugwaj kontrolował sytuacje i oszczędzał siły. 25 czerwca przekonamy się, czy Rosja faktycznie jest tak mocna, a Urugwaj tak niemrawy. Na razie wiemy, że z Grupy A na pewno awansują i Rosja i Urugwaj.